ANAYASA MAHKEMESİNE BİREYSEL BAŞVURU NASIL YAPILIR

            Anayasa mahkemesine bireysel başvuru 12/09/2010 tarihli Anayasa değişikliği ile hukuk sistemimize girmiş ve 23/09/2012 tarihinden itibaren uygulanmaya başlanmıştır.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, kişilerin devletin işlem, eylem veya ihmali nedeniyle temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini düşündükleri durumlarda başvurabilecekleri özel bir yargı yoludur.

Anaysa Mahkemesi’ne bireysel başvuruya konu olabilecek haklar, Anayasada güvence altına alınmış olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunması gerekmektedir.

Bireysel başvuru, bir mahkeme kararına ya da kamu makamlarının bir işlemine karşı yapılan ek bir itiraz yolu değildir.

Bu yönüyle bireysel başvuru, istisnai ve son çare (ikincil) bir başvuru yoludur.

Son zamanlarda bireysel başvuru formu da dahil olmak üzere bireysel başvurularda bulunma koşullarını yerine getirme zorlaşmaktadır. Mahkemeler her geçen gün kabul edilebilirlik kriterlerini daha katı yorumlamakta ve incelemektedir. Yapılan bireysel başvuruların birçoğu usuli şartları taşımadığı gerekçesiyle esastan incelenememekte ve birçok kişi hak kaybına uğramaktadır. Bu yüzden hem Anayasa mahkemesine hem de AİHM yapılacak olan bireysel başvurular konusunda çok dikkatli olunmalıdır.

Kabul Edilebilirlik Koşulları

            Anayasa mahkemesi ve AİHM bir başvuruyu aldıklarında ihlal iddiasının esasını incelemeden önce bu iddiayı inceleme yetkilerinin bulunup bulunmadığını ve bu başvurunun usulüne uygun yapılıp yapılmadığını inceleyeceklerdir.

Kabul edilebilirlik koşullarını (3) kategoriye ayırabiliriz. Bunlar;

• Mahkemenin yetkisine ilişkin koşullar,
• Usule ilişkin kabul edilebilirlik koşulları,
• Esasa ilişkin kabul edilebilirlik koşullarıdır.

 

Bireysel Başvuruda Sürenin Hesaplanması

            Bireysel başvuru süresinin başlangıcı hukuk yollarının tüketildiği tarihtir. Ancak başvuru yolu öngörülmemişse o zaman süre ihlalin öğrenildiği tarihte başlayacaktır. Sürenin hesabında aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir.

• Gün olarak belirlenen sürelerde tebliğin veya tefhimin yapıldığı ilk gün süre hesabında dikkate alınmaz. Süre ertesi günden itibaren işlemeye başlar.
• Süre son günün mesai bitiminde sona erer.
• Resmi tatil günleri, süreye dahildir.
• Sürenin son gününün resmi tatil gününe rastlaması halinde, süre takip eden ilk iş günü çalışma saati sonunda sona erer.
• Adli tatil süreyi etkilemez.
• İdari izin süreyi etkilemez.

 

Anayasa Mahkemesine Kimler Bireysel Başvuru Yapabilir

Anayasa Mahkemesine, Anayasa’da ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nde koruma altına alınan haklarının ihlal edildiğini düşünen herkes bireysel başvuru yapabilir.

• Gerçek kişiler, kendi haklarının ihlali gerekçesiyle başvurabilir.
• Özel hukuk tüzel kişileri (örneğin şirket, dernek, vakıf) yalnızca kendi tüzel kişiliklerine ait hakların ihlali iddiasıyla başvuru yapabilir.
• Kamu kurumları ise bireysel başvuru hakkına sahip değildir.
• Yabancı uyruklular, yalnızca Türkiye’de kendilerine tanınan haklar yönünden başvuru yapabilirler.

Anayasa Mahkemesine Hangi Haklar İçin Bireysel Başvuru Yapılabilir

            Bireysel başvuru ancak hem Anayasa hem de AİHS tarafından koruma altına alınan haklar yönünden yapılabilir. Bunlardan bazıları şunlardır;

– Yaşam hakkı,

– İşkence yasağı,

– Kölelik ve zorla çalıştırma yasağı,

– Özgürlük ve güvenlik hakkı,

– Adil yargılanma hakkı,

– Kanunsuz ceza olmaz,

– Özel ve aile hayatına saygı,

– Din ve vicdan özgürlüğü,

– Düşünce ve İfade özgürlüğü,

– Toplantı ve dernek kurma özgürlüğü,

–  Konut dokunulmazlığı ve haberleşme özgürlüğü,

– Eğitim hakkı,

– Evlenme hakkı,

– Etkili başvuru hakkı,

– Ayrımcılık yasağı,

– Mülkiyet hakkı,

Bu haklardan biri kamu gücü tarafından ihlal edildiğinde, gerekli yargı yolları tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine ve AİHM’e başvuru yapılabilir.

Bireysel Başvuru Süresi

            Nihai kararın öğrenilmesinden itibaren “30” gündür. Burada dikkat edilmesi gereken bu sürenin sadece kararın tebliği ile değil aynı zamanda nihai kararın öğrenilmesi ile de başlayabileceğidir. Mücbir sebepler (örneğin ağır hastalık, doğal afet gibi) nedeniyle süre kaçırılmışa, mazeretin ortadan kalktığı tarihten itibaren “15” gün içerisinde başvuru yapılabilir.

Bireysel Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır

            Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Formu doldurularak yapılır. Bu form anayasa mahkemesinin internet sitesinde yer alır.

Başvuru şu yollarla yapılabilir:

• Doğrudan Anayasa Mahkemesine elden teslim edilerek,
• Herhangi bir adliye aracılığıyla (nöbetçi mahkemeye verilerek),
• Cezaevinde bulunanlar için cezaevi idaresi aracılığıyla,
• Yurtdışında bulunanlar için konsolosluklar aracılığıyla.
• 1 Ekim 2025 tarihi itibarıyla UYAP Avukat Portalı üzerinden de elektronik ortamda yapılmaya başlanmıştır.

Formun eksiksiz ve doğru şekilde doldurulması çok önemlidir. Eksik belge veya bilgi bulunursa Mahkeme 15 günlük ek süre verebilir. Bu sürede eksiklikler giderilmezse başvuru reddedilir.

Başvuruya Eklenmesi Gereken Belgeler

Başvuru formuna şu belgeler eklenmelidir:

• Kimlik belgesi örneği
• Nihai karar veya işlemin örneği
• Bireysel başvuruya konu olay ve tüm yargısal süreç belgeleriyle eklenmelidir. Temin edilemeyen belgelerin neden temin edilemediği ve nereden temin edilebileceği gerekçeli olarak belirtilmelidir.
• Harcın ödendiğine dair makbuz
• Başvuruyu yapan avukat veya temsilci varsa vekâletname
• Tazminat talebi varsa buna ilişkin belgeler
• Adli yardım talebi varsa maddi durumu gösteren belgeler

Başvuru harcı her yıl güncellenmektedir. Maddi imkânı bulunmayan başvurucular, gerekli belgeleri sunarak adli yardım talebinde bulunabilir.

Başvurunun İncelenmesi

Başvurular önce Komisyonlar tarafından kabul edilebilirlik yönünden incelenir.
Komisyon, başvurunun şekil şartlarına uygun olup olmadığını, süresinde yapılıp yapılmadığını ve temel hak ihlali iddiasının yeterli dayanağa sahip olup olmadığını değerlendirir.

Eğer başvuru kabul edilirse, dosya Bölümler tarafından esas yönünden incelenir. Mahkeme, ihlal olup olmadığına karar verir.

İhlal tespit edilirse, Anayasa Mahkemesi:

• İhlalin ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına veya yeniden yargılama gerekmiyorsa tazminata hükmedebilir.
• Anayasa Mahkemesi kararları kesin ve bağlayıcıdır; yasama, yürütme, yargı organları ve tüm kamu kurumları bu kararlara uymak zorundadır.

 

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru Yapmadan Önce Dikkat Edilmesi Gerekenler

Anayasa mahkemesine bireysel başvuru yapılabilmesi için öncelikle ihlale neden olduğu düşünülen işlem veya karar ile ilgili tüm olağan kanun yollarının tüketilmesi gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesine (AYM) bireysel başvuru yapabilmek için, Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Formu usulüne uygun bir şekilde doldurulmalıdır. Bu form şu şekilde doldurulmalıdır:

• Öncelikle formda bulunan ilgili yerlere kişisel bilgiler doğru ve açık yazılmalıdır.
• Daha sonra bireysel başvuruya konu olay ve tüm yargısal süreç tarihi sıralamaya uygun bir şekilde özetlenmelidir.
• Başvuru formuna eklenecek belge ve kararlar numara verilmek suretiyle eklenmelidir.
• Başvurucunun nüfus cüzdan fotokopisi mutlaka başvuruya eklenmelidir.
• Başvuru formunda bireysel başvuruya konu edilen olay ve yargısal süreç nedeniyle, Anayasada ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde düzenlenen hangi hakların ihlal edildiği belirtilmelidir.

 

ANAYASA MAHKEMESİNE YAPILACAK BİREYSEL BAŞVURULAR İÇİN PRATİK BİLGİLER

• Aym’ye başvuru yapılabilmesi için Anayasa mahkemesinin başvuru formunun kullanılması zorunludur.
• Başvuruda vekalete, vekalet harcı kestirilmesi, vekaletnamenin “aslı gibidir” yapılıp vekalet pulunun da yapıştırılması gerekmektedir.
• Başvuruda birden çok başvurucu ve ayrı ayrı vekalet var ise, kaç tane vekalet sunuluyorsa, o kadar vekalet harcı kestirilmesi gerekmektedir. Başvuru için özel vekaletnameye gerek yoktur. Genel vekaletname ile başvuru yapılabilir.
• Anayasa mahkemesine bireysel başvuruda avukatla temsil zorunluluğu bulunmamaktadır. Başvurucu veya yasal temsilcide bireysel başvuru yapabilir.
• Başvuru tarihi başvurunun yetkili kuruma teslim edildiği tarihtir. Başvuru teslim edildiğinde başvurucuya “Alındı Belgesi” verilmektedir.
• Başvuru formunun ekleri sıra numarası verilerek vekaleti olan avukat tarafından “Aslı Gibidir” yapılması gerekmektedir.
• Eklerin ataş, zımba ve yapıştırıcı ile yapıştırılmaması gerekmektedir. Ekler kronolojik olarak listelenmelidir. Nihai karar ve tebligat mazbatası başvuru formuna muhakkak konulmalıdır.
• İster kabul edilmezlik kararı ister ihlal kararı verilsin başvuru formu ve ekleri tarafınıza iade edilmez, arşivlenmez.
• Başvuru formu toplamda (10) sayfa olup ek (10) sayfa açıklama sunulması mümkündür. Ancak başvuru formunda belirtmediğiniz ve değinmediğiniz hususları açıklama sayfasında belirtmeyiniz.
• Başvuru formunun kullanılması zorunlu olup, başvuru formu elektronik ortamda doldurulabileceği gibi el yazısı ile de doldurulabilir.
• Başvurucunun tüzel kişi olması halinde ise avukat olmayan yasal temsilcinin ve avukatla temsil edilse dahi temsile ilişkin imza sirküleri, ticaret sicil kaydı, seçim mazbatası gibi temsile ilişkin belge sunulması gerekmektedir.
• Adli yardım taleplerinde açıkça ekonomik durumunun başvuru harcı ve masraflarını ödemeyecek durumda olduğuna ilişkin belge sunulması gerekmektedir. (SGK kaydı, Taşınır-taşınmaz kaydı, fakirlik belgesi gibi)
• Başvuru formunun “Sonuç ve Talepler” bölümünde “İhlalin Tespiti”, “Yeniden Yargılanma”, “Tazminat” ile giderim taleplerinde bulunulur. Mahkeme talep edilen ile bağlıdır. Talep edilenden fazlasına hükmetmez ancak daha azına hükmedebilir.
• Kabul edilemezilk kararı ya da ihlal tespit etmesi halinde ise karşı taraf aleyhine vekalet ücretine hükmetmez. İhlal çıkması halinde vekalet ücreti ile yargılama giderlerine hükmeder.
• Başvuru formunun sonunda “Beyan ve İmza” kısmına avukatla temsil edilen başvurularda avukatın ıslak imza ile imzalaması gerekmektedir.
• Başvurular hakkında her zaman feragat verilebilir.
• Başvurucunun ölümü halinde başvuruyu takip etmek isteyenlerin takip isteklerini ve mirasçıların vekaletini alarak dilekçe ile mahkemeye göndermesi gerekmektedir.
• Başvuru formunun 1. Sayfasında Ek 1’e vekaletname konulması daha uygundur.

 

BİREYSEL BAŞVURUDA KULLANILABİLECEK BAZI HAKLAR

ADİL YARGILANMA HAKKI

Türkiye de ve Dünyada en çok hak ihlali iddiasıyla başvurulan bir hak kategorisi türüdür.

Adil yargılanma hakkı, temel hak ve özgürlüklerin hem maddi hem de usuli boyutunun hayata geçirilmesindeki en temel güvenceyi oluşturur.

Adil yargılanma hakkının ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için, başvurucunun ya medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya da başvurucuya yönelik bir suç isnadı hakkında karar verilmiş olması gerekmektedir.

• Medeni yargılanma anlamında 6. Maddenin uygulanabilmesi için:
• Bir hakka veya yükümlülüğe ilişkin bir çekişme olmak zorundadır (Benthem v. Hollanda)
• Hak ve yükümlülüğün ulusal dayanağı olmalıdır (Roche v. Birleşik Krallık)
• Hak ve yükümlülük, medeni olmalıdır.

Not: Medeni hak ve yükümlülüklere yönelik olarak Adil Yargılanma hakkı korumasından yararlanabilmek için Benthem ölçütü kullanılabilir. Bu ölçüte göre 6. Madde korumasından yararlanabilmek için uyuşmazlık, bir hak ve özgürlüğe dair bir çekişmeyi içermeli ve bu çekişmede şekli anlamdan ziyade hakkın içeriğine yani maddi niteliğine, kapsamına ya da kullanımına dair olmalıdır. Çekişme samimi ve ciddi olmalı, başvurucunun haklarının kullanılması açısından gerekli olmalı, önemsiz ya da başvurucuyla ilgisi uzak olmamalıdır.

 

• Suç İsnadı: Adil yargılanma hakkının güvencelerinin ceza yargılamaları kapsamında uygulanabilmesi için aşağıdaki kriterlerin bulunması gerekmektedir.
• İddia edilen eylemin ulusal mevzuatta suç olarak sınıflandırılması,
• Eylemin doğası,
• Olası cezanın muhtevası

Sanık Hakları

• Suçlamadan anladığı bir dilde ve en kısa sürede haberdar olmak,
• Savunma hakkı,
• Müdafi yardımından yararlanma hakkı,
• Tercüman hakkından faydalanma,
• Tanığı sorguya çekme

Adil Yargılanma Hakkı Korumasının Başlama Zamanı

            Bir suç isnadının şüpheli kişiye resmi olarak bildirilmesi veya bu kişinin isnattan ilk ve ciddiye alınabilecek şekilde etkilenmesine sebep olan arama gibi uygulamaya ilişkin tedbirlerle başlar.

AİHS 6. MADDESİNDE AÇIKÇA BELİRTİLEN VE ZIMNEN KABUL EDİLEN HAK VE İLKELER

• AÇIKÇA BELİRTİLEN HAK VE İLKELER.

– Kanunla kurulmuş bağımsız ve tarafsız mahkeme önünde yargılanma hakkı,

– Makul sürede yargılanma hakkı,

– Aleni yargılanma hakkı,

– Masumiyet karinesi,

• ZIMMEN (İÇTİHATLARLA) KABUL EDİLENLER.

– Gerekçeli karar hakkı,

– Yargı kararlarının uygulanması,

– Çelişmeli Yargılama İlkesi ve Silahların eşitliği,

– Delilin Güvenirlik Ve Hukukiliğine İlişkin Haklar,

– Mahkemeye erişim hakkı

* Duruşmada hazır bulunma,

* Doğrudan doğruyalık,

* Susma hakkı,

* Delil sunma hakkı

• Kendisi aleyhine delil sunmaya zorlanmama hakkı

Anayasa mahkemesine yapılacak olan bireysel başvurular hakkında daha fazla bilgi almak veya profesyonel hukuki destek almak isterseniz Şanlıurfa ilinde faaliyet gösteren Şanlıurfa bireysel başvuru Avukatı Mehmet MARAŞ’a av.mehmetmaras@gmail.com adresinden veya iletişim sayfamız üzerinden ulaşabilirsiniz.

 

 

Faydalanılan Belgeler:

• Aym-Aihm kabul edilebilirlik rehberi,
• Adil yargılanma hakkı rehberi,
• Kabul edilebilirlik kriterleri ve uygulama rehberi,
• Aihs bağlamında bireysel başvuru yolları gibi belgelerden faydalanılarak hazırlanmıştır.